Photo: François Fourrier

Είναι τουλάχιστον ελπιδοφόρο όταν μαθαίνεις ότι ένα ίδρυμα με γαλλική έδρα εξετάζει την δουλειά Ελλήνων καλλιτεχνών προκειμένου να τους τιμήσει, βραβεύσει και προωθήσει. Το HYAM (Hydra for Artists of the Mediterannean), ιδρύθηκε το 2013 από την Γαλλίδα δημοσιογράφο Πολίν Σίμονς, η οποία διατηρεί λόγω του Ελληνα συζύγου της μια στενή σχέση με την Ελλάδα. Με τη βοήθεια του Ιδρύματος Jean-Luc Lagardère, που δίνει κάθε χρόνο υποτροφίες σε καλλιτέχνες, κάλεσε 20 νέους Έλληνες καλλιτέχνες, ως 36 ετών, να παρουσιάσουν το έργο τους, ενώ ταυτόχρονα συστάθηκε μια δεθνής επιτροπή ώστε να βραβευτεί με το έπαθλο 10.000 ευρώ ένας εξ αυτών.

Στις 2 Ιουλίου, στο Art Curial στο Παρίσι, καθένας από διαφορετική αφετηρία, συγκεντρώθηκαν και οι τέσσερις φιναλίστ. Η Μαρία Τσαγκάρη, από την Αθήνα, ο Αθανάσιος Ζαγορίσιος, από τη Λαμία, η Ράνια Μπέλλου, από το Λονδίνο και η Μαριάννα Χριστοφίδου από την Κολωνία. «Είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό το βραβείο, το οποίο είναι αφιερωμένο φέτος σε Έλληνες καλλιτέχνες γιατί είναι ακόμη πιο δύσκολο να δημιουργήσεις με τις παρούσες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες», θα μου πει μερικές μέρες μετά τη βράβευση της η Μαρία Τσαγκάρη. Καθόμαστε σε μια μικρή κρεπερί στο Μαραί, ένα Σάββατο απόγευμα που δε λέει να καλοκαιριάσει. «Ανέκαθεν ήταν δύσκολο. Εχω θυσιάσει απίστευτα πράγματα στη ζωή μου, κοιτάζω τις φίλες μου και συνειδητοποιώ πως έχω κάνει μια τελείως διαφορετική ιεράρχηση των πραγμάτων για να είμαι καλλιτέχνης», λέει η Μαρία. Γεννημένη το 1981 στον Πειραιά, σπούδασε συντηρήτρια έργων τέχνης και έπειτα πέρασε στην Καλών Τεχνών.

Η Μαρία επέλεξε να παραμείνει στην Ελλάδα. Μέσω mail επικοινωνώ με την Ράνια Μπέλλου και την Μαριάννα Χριστοφίδου, που προτίμησαν να ζήσουν και να δημιουργήσουν στο εξωτερικό. Η Ράνια Μπέλλου, που εκπροσωπείται και εκθέτει αυτές τις μέρες στην γκαλερί Kalfayan Galleries στην Αθήνα, λέει: «Για έναν καλλιτέχνη, το να επεκτείνει την καριέρα του έξω από την Ελλάδα είναι το ίδιο δύσκολο όσο και μέσα στην Ελλάδα. Πόσο μάλλον όταν σε περιόδους οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, όπου η δημιουργική διαδικασία είναι ακόμη δυσκολότερη. Είναι όμως σίγουρα εφικτή, η δημιουργία δεν σταματάει, και ο ρόλος του καλλιτέχνης είναι να κοιτάει το χάος του κόσμου και να δημιουργεί μια αίσθηση προοπτικής και ελπίδας».

Άνθρωποι σαν την Πολίν Σίμονς δημιουργούν βάσεις για την προώθηση της Τέχνης και είναι απαραίτητοι για τις χώρες της Μεσογείου όπου η κρίση έχει συρρικνώσει την όποια κρατική υποστήριξη στους καλλιτέχνες. Η Σίμονς αγόρασε πρόσφατα ένα εξοχικό σπίτι στην Ύδρα και θέλησε να ανοίξει το χώρο σε καλλιτέχνες κάθε είδους απ’όλες τις χώρες της Μεσογείου. Θα είναι μια από τις πρώτες ουσιαστικές καλλιτεχνικές κατοικίες (residence d’artistes)στην Ελλάδα, όπου οι καλλιτέχνες θα έχουν χώρο στέγασης και δημιουργίας –και κυρίως το δίκτυο και την υποστήριξη για την προώθηση της δουλειάς τους. «Είναι σημαντικά τα 10.000 ευρώ», θα πει η Μαρία, «αλλά πιο σημαντικό είναι η προώθηση της δουλειάς μας». Την εντυπωσιάζει η διαφάνεια και ο επαγγελματισμός με τον οποίο διοργανώθηκε το HYAM.

Ενώ η Μαρία Τσαγκάρη ζει από ιδιαίτερα μαθήματα καλλιτεχνικών που παραδίδει σε μαθητές για την εισαγωγή τους σε ξένα πανεπιστήμια, και από τις συνεργασίες της με τη Σχολή Καλών Τεχνών, η Μαριάννα Χριστοφίδου δηλώνει ξεκάθαρα πως «δεν ζει από την τέχνη της». Το εντυπωσιακό απ’όλη την διαδικασία είναι οι διαφορετικές φόρμες που χρησιμοποιούν οι καλλιτέχνες για να εκφράσουν συγγενικές ιδέες: τη μνήμη, την ταυτότητα, την ανταπόδωση. Η Μαρία Τσαγκάρη πιστεύει, όπως λέει, στην ιδέα της ποιητικής αδυνατότητας. «Δουλεύω με εφήμερα υλικά, με στάχτη, με λουλούδια, χώμα, γρασίδι. Με γοητεύει αυτή η ιδιότητα της στάχτης, ότι τη φυσάς και διαλύεται όλη η δημιουργία σου. Σαν να παλεύεις με τα σύννεφα».

Ενα από τα έργα της δημιουργήθηκε το 2013 με την πρωτοβουλία της Σχολής Καπάτου. Σ’ένα δωμάτιο ξενοδοχείου του Hotel Lecabettus, η Μαρία κάλεσε 10 καλλιτέχνιδες να ράψουν 1400 αληθινά λουλούδια σ’ένα κρεβάτι. Ολο αυτό μέσα σε μια μέρα, ώστε να μην προλάβουν να μαραθούν. Το βράδυ των εγκαινίων, μ’ένα ψαλίδι, η Μαρία έκοψε και προσέφερε στο κοινό όλα τα λουλούδια. Η έννοια της προσφοράς διέπει όλο το έργο της. «Στο ‘Ευχαριστώ’ 1,2 τόνου ξύλου κάηκαν, η στάχτη που δημιουργήθηκε αλέστηκε και κοσκινίστηκε ώστε να δημιουργήσει διαφορετικές τονικότητες. Έτσι έφτιαξα έναν κήπο με 800 λουλούδια στάχτης, που έχουν έναν εφήμερο χαρακτήρα, αφού και μόνο ένα φύσημα μπορεί να τα διαλύσει».

Την έννοια του χρόνου εξετάζει και η Ράνια, από άλλη σκοπιά. «Αντλώ έμπνευση από αναμνήσεις και ιστορίες του παρελθόντος. Από αντικείμενα, φωτογραφίες, γράμματα και βιβλία με πολιτισμικές και προσωπικές αφηγήσεις». Τα έργα της Ράνιας αποτυπώνονται σε εύθραυστο ιαπωνικό χαρτί, και πρόκειται για παραδοσιακά σχέδια που συνδυάζονται με μουσικές συνθέσεις και βιντεοπροβολές.

Η Μαριάννα Χριστοφίδου παίζει κι εκείνη με το χρόνο, κοιτώντας τον από την σκοπιά του απροόπτου και της λεπτομέρειας. «Τα πάντα μπορεί να με εμπνεύσουν, μια λεζάντα σ’ένα φάκελο ενός αρχείου, ένα τοπίο σ’ένα ταξίδι στα Βαλκάνια, μια σφηκοφωλιά ή η θέα από το παράθυρό μου. Σ’αυτές τις συμπτωματικές συναντήσεις με εμπνέει ότι αυτο τυχαίο συναπάντημα μπορεί να οδηγήσει σε μια διαδρομή με πολλές διακλαδώσεις  και τοπία. Πότε αυτά γίνονται κινούμενη εικόνα και πότε κείμενο ή γλυπτική εγκατάσταση στο χώρο».

Είναι υπέροχο όταν οι ιδέες γίνονται πράξη και οι σκέψεις μετουσιώνονται. Μια Γαλλίδα δημοσιογράφος που σκέφτηκε να πλαισιώσει τους καλλιτέχνες της Μεσογείου, μοιάζει σαν όνειρο σε μια εποχή όπου τα καλλιτεχνικά όνειρα έχουν σχεδόν στερέψει. Θα πει η Σίμονς σε συνέντευξη στο Αrt Media Agency: «Θα θέλαμε, μετά την παραμονή του στην Υδρα, ο καλλιτέχνης να εκθέσει σε κάποιο μεγάλο Ιδρυμα, όπως το Μουσείο Μπενάκη κι έπειτα να τον στείλουμε στο Παρίσι». Ξεκινώντας το 2013, λίγους μήνες μετά, το πρώτο της πλάνο έγινε πραγματικότητα. Αναμένουμε το δεύτερο.

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter,  Facebook και Instagram.