Κείμενο: Τζένη Τσιροπούλου, Φωτογραφίες: Μυρτώ Παπαδοπούλου

Ο Ally με κοίταξε στα μάτια και μου τραγούδησε «Remember me…». Τον ακολούθησα στα σκοτεινά δρομάκια του κέντρου με τη μουσική στα ακουστικά μου να εναλλάσσεται με θραύσματα από την ιστορία της ζωής του και με φανταστικoύς διαλόγους που δε θα κάναμε ποτέ. O Αφρικανός μου «οδηγός» λικνιζόταν ρυθμικά μπροστά στα αδηφάγα μάτια των περαστικών και των θαμώνων των αθηναϊκών μπαρ. Μου πρόσφερε ένα μανταρίνι και πριν χαθεί οριστικά μες στη νύχτα, μου ψιθύρισε κάτι σαν νανούρισμα από την πατρίδα που αποχαιρέτησε για να «κολυμπήσει προς την ελληνική σημαία». Εδώ που κάποιοι τον αποκαλούν και «Έλληνα-μαϊμού».

Η περφόρμανς δρόμου «No Man’s Land» του βραβευμένου Ολλανδού σκηνοθέτη, Dries Verhoeven, αποτελείται από μια συρραφή μαρτυριών μεταναστών και προσφύγων, όπου μυθοπλασία και πραγματικότητα επιδιώκουν να διαρρήξουν τα αόρατα σύνορα ανάμεσα στο «εμείς» και το «αυτοί». Με αφετηρία το σταθμό στο Μοναστηράκι, 20 θεατές φορέσαμε τα ακουστικά μας και κρατώντας μια κόλλα χαρτί με ένα όνομα καμιά φορά δυσπρόφερτο, αναμέναμε με περίσσια αμηχανία και περιέργεια το κάλεσμα ενός μετανάστη που θα γινόταν ο προσωπικός μας «οδηγός» για περίπου μία ώρα σε μια πρωτότυπη περιπλάνηση στην πόλη.

Το μόνο «πρόβλημα» είναι ότι δεν πρόκειται για εξωτικούς ηθοποιούς αλλά για αληθινούς μετανάστες που οι πρόβες τους κόστισαν μια βραδιά στο κρατητήριο «απλώς και μόνο επειδή κυκλοφορούσαν στο δρόμο και είναι μαύροι», όπως μου λέει ο σκηνοθέτης στη συνάντησή μας. «Κατά τη διάρκεια των προβών, τους πλησίασε η αστυνομία, ζητώντας τα χαρτιά τους. Εκείνοι τους τα έδειξαν αλλά οι αστυνομικοί δεν πείστηκαν. Έβαλαν τρεις από αυτούς σε ένα περιπολικό και τους πήγαν στο κρατητήριο. Μου φαινόταν απίστευτο το ότι δεν αντέδρασε κανείς από τους περαστικούς. Τηλεφώνησα στην ολλανδική πρεσβεία. Ήμασταν όλοι σοκαρισμένοι. Ήταν τόσο ταπεινωτικό. Αφέθηκαν ελεύθεροι την επόμενη μέρα και μας έλεγαν ψύχραιμα ότι αυτό τους συμβαίνει κάθε εβδομάδα και το έχουν συνηθίσει πλέον». «Δηλαδή κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί ακόμα και κατά τη διάρκεια των παραστάσεων;», ρωτώ,«Είναι πολύ πιθανόν».

Η μεγαλύτερη πρόκληση για τον Verhoeven ήταν το να μην πέσει στην παγίδα του να θυματοποιήσει τους μετανάστες και να παρασυρθεί από οίκτο λόγω των τραυματικών εμπειριών που έχουν βιώσει. Έχει πλήρη συναίσθηση του τι σημαίνει να σου φοράνε το ρούχο του «διαφορετικού»: «Είμαι γκέι και κάποιοι από τους συμμετέχοντες είχαν πρόβλημα με αυτό λόγω των θρησκευτικών τους πεποιθήσεων αλλά τελικά καταφέραμε να βρούμε κοινούς τόπους συνάντησης και να χτίσουμε μια σχέση αμοιβαίας εμπιστοσύνης», μου εξηγεί σε πολύ χαλαρούς τόνους.

Η ιδέα του «No Man’s Land» μοιάζει να στήθηκε για την Ελλάδα του εδώ και του τώρα. Στην πραγματικότητα όμως έχει ήδη ταξιδέψει σε Ολλανδία, Γερμανία και Ισπανία καθώς πρωτοξεκίνησε το 2008, όταν ο Verhoeven συνειδητοποίησε ότι στο κινητό του και στα γενέθλιά του δεν υπήρχε ούτε ένας φίλος μετανάστης. «Δεν είχα σχέσεις με ανθρώπους για τη ζωή των οποίων είχα άποψη. Ο λόγος μου ήταν πολιτικά ορθός αλλά ήταν όλα στη θεωρία. Έτσι αποφάσισα να έρθω σε επαφή με τους μετανάστες. Άρχισα να παίρνω από πίσω γυναίκες και να παρατηρώ την καθημερινότητά τους. Και τότε είδα ανθρώπους-φαντάσματα. Το σώμα τους ήταν παρόν αλλά το πνεύμα τους ήταν αλλού. Έβγαιναν από το σπίτι τους, βάδιζαν γρήγορα προς το σούπερ μάρκετ, ψώνιζαν και επέστρεφαν χωρίς ποτέ να μιλούν σε κανέναν. Ίσως είναι αμοιβαία η απόσταση μεταξύ μας, σκεφτόμουν. Αλλά, αν οι άνθρωποι δε νιώθουν κομμάτι της κοινωνίας, τότε πώς θα νιώσουν και υπεύθυνοι για αυτήν;» με ρωτάει, έχοντας πλέον μια μεγάλη ατζέντα με φίλους χωρίς δυτικές ρίζες.

Το μεταναστευτικό θέμα είναι στην επιφάνεια πολύ έντονα στη χώρα μας και συζητιέται εκτενώς, χωρίς όμως σοβαρές αλλαγές επί της ουσίας, κάτι που, όπως συμφωνήσαμε με τον Verhoeven, μπορεί να πάρει πάρα πολλά χρόνια, αφού συνηθίσαμε να ιεραρχούμε ακόμα και τις «σπασμένες» προφορές. Για αυτό στην περφόρμανς, οι ιστορίες ακούγονται σε «ελληνικότατη» αφήγηση μέσω iPod και όχι απευθείας από τους μετανάστες-οδηγούς.

«Είμαστε δηλαδή σε μια πόλη που πρέπει να κραυγάσεις ότι οι μετάναστες είναι και αυτοί άνθρωποι;» μείναμε να αναρωτιόμαστε προς το τέλος της κουβέντας μας. Τον αποχαιρέτησα και κατηφόρησα τη Σοφοκλέους. Η σκέψη μου πήγε στον Ally που βρίσκεται σιωπηλά εγκλωβισμένος σε μια χώρα που δεν επέλεξε. Ίσως όντως να είναι η Γη του Κανενός αυτή που ζούμε. Αλλά αν δεν είναι για όλους, ίσως δεν αξίζει να είναι κανενός.

Το «No Man’s Land» πραγματοποιείται από τις 02/05-11/05 στο πλαίσιο του Fast Forward Festival της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών.

Για ώρες παραστάσεων και εισιτήρια, πατήστε εδώ

Ακολουθήστε το VICE στο Twitter, Facebook και Instagram.