Ongeveer een decennium geleden werd de redacteur van het Britse GQ ontslagen omdat hij de nazi’s in zijn lijst van best geklede mensen van de 20ste eeuw had gezet. De invloed van de nazi’s op mode is echter duidelijk. Er is veel minder aandacht besteed aan Benito Mussolini’s Italianen, tenminste, tot Mario Lupano en Alessandra Vaccari het boek Fashion at the Time of Fascism samenstelden, de eerste visuele geschiedenis van Italiaanse mode. Het is enorm. We spraken met Mario over deze goedgeklede fascistische zwijnen.

Vice: Voor de meeste mensen staat fascisme gelijk aan zwarte hemden en uniformen.
Mario Lupano: Dat is inderdaad zo. Ons boek gaat niet over fascisten en hun uniformen, maar over de modetrends gedurende de twintig jaar dat de Italianen onder invloed van het fascisme leefden. Het interessante is de manier waarop fascisme, het modernisme en mode elkaar beïnvloed hebben. We wilden gelijkvormigheid zien als een esthetiek en de manier waarop orde, rationaliteit en de technische vooruitgang heel belangrijk werden. Mode is voor een stuk totalitair: de grote dromen en ambities, het gevoel van vernieuwing, de pogingen om een tijdperk te definiëren.

Het lijkt wel of de Italiaanse fascisten geobsedeerd waren door hun lichaam.
Ze waren geobsedeerd door het meten van lichamen. Het invoeren van standaardmaten, het opkomen van plastische chirurgie, een toename in lichaamsbeweging en een besef van het lichaamsbeeld waren allemaal deel van een poging om het lichaam volledig te vatten en om de nieuwe mensheid, waar de fascisten van droomden, te realiseren.

Italiaanse vrouwen speelden een belangrijke rol tijdens het fascisme.
Het regime pushte het Massaie Rurali, waar vrouwen getoond werden die regionale klederdracht en bucolische plattelandskledij droegen.

Het lijkt wel een vreemde mix van invloeden, van mythologie over futurisme tot machines.
Naderhand keurden de fascisten de kosmpolitische mode af. Het werd gezien als een symbool voor de extravagante grootstedelijke en burgerlijke levensstijl. Toch besefte het regime dat ze hun imago moesten actualiseren.

Een groot deel van de mode in het boek lijkt op moderne, casual kleding. Is dat uitgevonden tijdens het Italiaanse fascisme?
Niet echt, maar zowel de fascistische overheid als de modernisten moedigden sport en sportkledij aan. Het modernisme omarmde de stijgende beregeling van technische kleren zoals overalls, en tennis-, fiets- en golfoutfits. En dat sprak de fascisten aan.

Dicteerde de overheid wat de ontwerpers wel en niet konden ontwerpen?
Absoluut. Vooral in de tweede helft van de jaren ’30 toen de Ente Nazionale Della Moda (de Nationale Raad voor Mode in Italië) het land probeerde af te sluiten van de invloed van de Franse haute couture. Nationalisme en een ideologisch geloof in het nationale kunnen werden gemixt met propaganda. In 1936 was de Commentario Dizionario Italiano Della Moda van Cesare Meano deel van een breder overheidsproject om aan taalzuivering te doen en zo alle vreemde woorden te bannen. Bekende fashioniconen van die tijd – Biki, René Gruau and John Guida – kregen de nieuwe labels Bichi, Renato en Gion.

Bestonden er ook andersdenkende merken?
De Italiaanse ontwerpster Elsa Schiaparelli was misschien de bekendste. Ze leefde in Parijs en wees Mussolini’s uitnodigingen af toen ze terugkeerde naar Rome. Sommige Italiaanse magazines durfden haar werk enkel anoniem te publiceren.

ALLISON NELLA FERRERA
VERTALING: SANNE GUNS