In Nederland kan je niet alles zeggen wat in je boze brein opkomt. Iemand bedreigen is bijvoorbeeld loeistrafbaar. Maar ook beledigen kan strafbaar zijn. Een vriend van me liep twee jaar geleden langs twee agenten en zei: “Fuck the police.” Hij claimde mee te zingen met de muziek op zijn mp3-speler, maar aangezien hij piercings in zijn gezicht had, dreadlocks aan zijn hoofd en wonden aan zijn hand werd hij netjes opgeladen en meegenomen naar het bureau. Hij moest een boete betalen voor belediging van een ambtenaar in functie.

Een andere vriend speelde het slimmer. Hij stond tijdens een groot volksfeest dat rijmt op halal (oké, het was carnaval), te pissen tegen een muur. Halverwege zijn plas brieste er een paard in zijn oor en hoorde hij een stem bassen: “Afknijpen.” “Voor die zestig euro pis ik nog even door hoor,” zei mijn makker. “Ik vind jou maar een bijdehante etter,” zei de diender. “Weet je wat ik van jou vind?” zei mijn vriend. “Nou?” “Dat zeg ik niet, anders mag je er nog een schrijven.” Het bleef bij een boete voor wildplassen.

Die laatste vriend is nu bezig aan een afstudeerscriptie over het verschil van vrijheid van meningsuiting in Nederland en Amerika, en daarom zit zijn hoofd vol met kennis over de wet rondom beledigen. Hieronder wat vragen die ik hem stelde, afgewisseld met wat kekke Google-resultaten die ik kreeg toen ik op ‘beledigde mensen’ zocht.

Vice: Hé dude, waar gaat je scriptie eigenlijk over?
Vriend: Mijn scriptie gaat over de relatie tussen het anti-discriminatie beginsel en het recht op vrijheid van meningsuiting. Het anti-discriminatiebeginsel betekent dat je niet mag discrimineren. En discrimineren kan op twee manieren: op feitelijke wijze en door bepaalde uitlatingen te doen. Mijn scriptie gaat specifiek over die laatste categorie.

Wat is het verschil tussen feitelijke discriminatie en een discriminatoire uitlating?
Feitelijke discriminatie is bijvoorbeeld dat je aan de deur geweigerd wordt vanwege je huidskleur of geloofsovertuiging en een discriminatoire uitlating is een uitspraak als: “Kanker op naar je eigen land, gore vieze kankerturk.”

Maar wanneer is een uitspraak strafbaar en wanneer mag je die gewoon roepen?
In Nederland is een uitspraak strafbaar als er geen maatschappelijk belang mee gediend is en die iemand anders in zijn eer en goede naam aanrandt. In de wet is het zo geregeld dat een uitspraak op drie vlakken strafbaar kan zijn. Ten eerste heb je individuele belediging (of ‘eenvoudige belediging’ zoals het in het wetboek staat), wat op een persoon slaat. “Vuile kankerzwarte” is een voorbeeld.

Is dat echt je voorbeeld?
Hee, die komt vaak voor hoor. Sla de jurisprudentie er maar op na. Maar goed, de tweede groep uitlatingen die strafbaar kunnen zijn vallen in de categorie groepsbelediging. Groepen kunnen zich onderscheiden naar: ras, levensovertuiging, godsdienst, hetero- of homoseksuele geaardheid en ten slotte een handicap.

Heteroseksuele geaardheid? Is het weleens voorgekomen dat iemand werd uitgescholden voor, zeg, kankerhetero en toen werd veroordeeld voor het doen van een beledigende uitspraak?
Naar mijn weten niet, maar het kan in principe wel als men zich daardoor beledigd voelt. Maar wat wel zo is, is dat niet alleen de geaardheid maar ook de handeling op grove wijze afkeuren strafbaar is. Hierdoor zijn al wat Christenen in de problemen gekomen, omdat ze kontseks tussen mannen in niet mis te verstane bewoordingen afkeurden. De redenering we zijn niet tegen homoseksuele mensen, maar wel tegen de homoseksuele praktijk, is geen vrijbrief om te beledigen of om haat te zaaien.

Oké, en wat is de derde categorie strafbare uitlatingen?
Dat is het aanzetten tot haat, geweld of discriminatie van groepen.

Ah ja. “Maak af, die kakkerlakken” mag je dus niet zeggen, als dat slaat op Tutsi’s.
Nee. Overigens zit er wel een hiaat in de wet, want er is ten aanzien van groepsbelediging en haatzaaien ook een verspreidingsdelict opgenomen, wat zegt dat je voorwerpen die dergelijke uitingen tegen groepen bevatten niet mag verspreiden of voor handen mag hebben. Een voorbeeld is het boek Mein Kampf. Onder voorwerpen vallen geen e-mails, dus mailen mag vooralsnog wel. Overigens moet je daar wel mee oppassen, want de Hoge Raad zou zo maar kunnen bepalen dat een e-mail wel degelijk een voorwerp is als een zaak zo ver zou komen.

Ik wil je graag wat voorbeelden voorleggen om te zien wat je van de wet wel en niet mag zeggen. Bij belediging van een ambtenaar in functie, tot welke rand kan je dan gaan? Ben je al strafbaar als die ambtenaar zich beledigd voelt, of pas als het objectief beledigend is?
De rechter bepaalt of een uitspraak beledigend kan zijn of niet. Maar er wordt aangenomen dat iemand beledigd is als die door een uitspraak in zijn eer en goede naam is aangetast. En met persoonlijke belediging is het zo dat je altijd zelf aangifte moet doen als je vindt dat iemand je beledigd heeft. Het Openbaar Ministerie gaat daar niet zelf achteraan. Dus als een agent zich beledigd voelt door een uitspraak moet die daar aangifte van doen en dan bepaalt de rechter of het inderdaad beledigend was en of er sancties volgen. Een mooi voorbeeld is trouwens een uitspraak uit 1902, toen een man die werd aangehouden een agent uitmaakte voor kraai. De agent deed aangifte, maar de rechter bepaalde dat het woord ‘kraai’ inadequaat was om te beledigen, en de man werd vrijgesproken.

Dat lijkt me lullig, als je uitspraak als ‘inadequaat’ wordt bestempeld.
Ja. Maar de mening over wat strafbaar is verandert wel met de jaren. ‘Homo’ naar een agent roepen werd lange tijd niet als strafbaar beschouwd, omdat het als een feitelijke uitspraak over iemands geaardheid kon worden beschouwd. Alleen als je er ‘vuile’ of ‘kanker’ voor riep werd het beledigend. Dat is in de jaren negentig veranderd, omdat men vond dat je niet naar iemands seksualiteit hoeft te verwijzen als je wordt gepakt voor wildplassen. Dus nu is het strafbaar om een agent uit te maken voor homo.

Is het strafbaar als ik jou een lul noem?
In principe wel. Maar dan moet ik wel aangifte doen en dan moeten er getuigen zijn die voor de rechtbank kunnen verklaren dat dat zo was. In dat geval kan je veroordeeld worden tot maximaal 3 maanden zitten en een geldboete van de tweede categorie. Zoek even online op hoeveel dat precies is, want dat weet ik niet, ze veranderen zo snel.

Wat, zijn die inflatieafhankelijk dan?
Ja, haha. In de praktijk zal het echter vaak uitdraaien op een boete van hooguit een paar honderd euri’s, zeker als het je eerste keer is. (Opgezocht: het is 3800 euro, JvT)

En als je een politieagent een lul noemt?
Ja, dan ben je zeker het zakkie.

En als ik er vriendelijk bij lach terwijl ik het zeg op een sympathieke, liefkozende “Ohhh, lul!”-manier?
Dat hangt van de situatie af. Als je net bent aangehouden voor te hard rijden ben je waarschijnlijk de lul.

En kan een agent je erin luizen door glimlachend te zeggen: “Hee, noem me eens een kutkankerlul, dat wordt lachuh!” en dat jij dan kutkankerlul zegt en dat hij je dan in de boeien slaat?
Als je kunt aantonen dat dat inderdaad het geval was, heb je volgens mij een goed verhaal voor de rechter. Maar je bent natuurlijk wel een koekenbakker als je daar op in gaat.

Waarom is een ambtenaar in functie meer door de wet beschermd voor beledigingen dan andere groepen in de samenleving?
Dat is niet zo. Er vindt strafverzwaring plaats als je een ambtenaar in functie beledigd, dus er staat maximaal 4 maanden voor. Maar bepaalde groepen in de samenleving, zoals joden, homo’s, moslims of gehandicapten, zijn nog beter beschermd. Als je die als groep beledigd en het komt tot een veroordeling kan je maximaal een jaar zitten en/of betaal je een geldboete van de derde categorie. (7600 euro, JvT)

Maar schelden doet toch geen pijn?
Nee, maar het idee erachter is dat het wordt aangepakt om ergere gevoelens van haat te voorkomen. Homo’s uitschelden kan makkelijk leiden tot homo’s in elkaar beuken, zo redeneert de wetgever. Schelden doet geen zeer, maar het kan leiden tot klappen.

Waarom zijn we beledigingen eigenlijk ooit strafbaar gaan stellen?
Dat is terug te voeren op het duelleren. Mensen deden dat als ze in hun eer waren aangetast en zich wilden wreken, maar dat is in de 19e eeuw verboden gemaakt. Toen werd wel beredeneerd dat de staat dan maar voor de eer van mensen moest opkomen. En daarom mag je niet beledigen. De uitzondering is als je beledigende uitspraak maatschappelijk belang heeft. Maar dat mag niet in te harde bewoordingen. Een parkeercontroleur uitmaken voor vuile moederneuker omdat je het niet eens bent met het parkeerbeleid en dan een beroep doen op het maatschappelijk belang gaat ‘m niet worden.

JAN VAN TIENEN